Khi nghe tin Giáo sư, Nhà giáo nhân dân Lê Trí Viễn ra đi, người học trò thành danh GS.NGND Phan Trọng Luận viết: "Giáo sư, Nhà giáo nhân dân Lê Trí Viễn vinh danh cho thế hệ trí thức dấn thân, kiên trì đi theo cách mạng suốt hai cuộc kháng chiến cho đến ngày nay... Thầy ra đi nhưng vẫn còn sống mãi trong lòng các thế hệ học sinh, sinh viên từ những ngày “ban đầu dân quốc ấy ” cho đến ngày nay và chắc hẳn cả về sau này".
THẦY LÊ TRÍ VIỄN
- MỘT TRÍ THỨC DẤN THÂN, NGUỜI GIEO MẦM BAO THẾ HỆ
GS, NGND Phan Trọng Luận
Trong tâm tưởng, tôi nghĩ thế nào rồi cũng có một bài viết về thầy Lê Trí Viễn, thầy dạy tôi ở chuyên khoa hồi năm 1948 ở Hà Tĩnh, cách đây 65 năm. Các thầy hoc phổ thông của tôi như các thầy Vũ Thuần Nho, Nguyễn Huy Tý, Nguyễn Thúc Tư, Trần Hậu Toàn, Hoàng Đức Thi.. đã lần lượt đi vào cõi vĩnh hằng. Hầu như chỉ còn lại Thầy Viễn là thầy học thời phổ thông của tôi. Kỷ niệm 60 năm Khoa Văn - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, tôi chỉ mới viết thoảng qua một ý về Thầy và đinh ninh sẽ có bài kĩ hơn. Qua thông tin của PGS Lê Lưu Oanh, con gái của Thầy, cứ nghĩ Thầy còn khoẻ mạnh tuy đã vào tuổi đại thọ, thành ra cứ lần lữa... Năm ngoái vào Sàigòn đi thăm Thầy đúng hôm trời mưa to nên kẹt đường không được gặp Thầy. Lại tự an ủi vài hôm nữa vào Sài gòn sẽ đến thăm Thầy. Ai ngờ Thầy đã ra đi… Thành ra con lỡ hẹn với lòng mình… Thầy ơi!
Với bạn trẻ ngày nay, cái thời buổi những năm 50 của thế kỷ truớc, chắc hẳn đã quá xa vời nhưng với tôi tất cả còn nguyên vẹn trong ký ức. Ký ức thời mới mười tám đôi mươi của cậu học sinh phổ thông. Hồi đó chiến tranh chống Pháp đã lan rộng khắp Bắc Nam. Khu IV cũ, Thanh Nghệ Tĩnh nhất là Hà Tĩnh vẫn còn khá yên ổn “thanh bình” như nhận xét của Đại tướng Võ Nguyên Giáp dạo ấy trong buổi nói chuyện với đồng bào Đông Thái (nay là Tùng Ảnh - Đức Thọ) ở sân vận động. Làng Đông Thái của tôi một làng khoa bảng, một vùng đất có sông La thơ mộng với những cô gái dệt lụa đẹp nổi tiếng, là nơi nghỉ chân của cán bộ từ Bình Trị Thiên, từ miền Nam ra Bắc và từ Bắc vào công tác ở Bình Trị Thiên hay xa hơn và cũng là địa bàn được chọn đóng của nhiều cơ quan Khu IV. Trường chuyên khoa Khải Định (Huế) sau đổi thành Huỳnh Thúc Kháng cũng về đóng ở làng tôi, Làng tôi là nơi hội ngộ của nhiều trí thức về giáng dạy chuyên khoa, thành một cái nôi của trí thức kháng chiến Khu IV. Thầy Hoàng Cang làm Hiệu trưởng, các thầy Trần Đình Gián dạy Địa lý, Thầy Nguyễn Cảnh Toàn dạy Toán, Thầy Hà Thúc Chính dạy tiếng Anh, Thầy Vương Tử Ba dạy Văn, thầy Nguyễn Văn Định dạy Triết và thầy Nguyễn Văn Đàn dạy văn học Pháp... Thầy Lê Trí Viễn giáo viên Trường Lê Khiết Khu V cũng đựơc điều ra phụ trách giảng dạy văn học Việt Nam. Thế là thầy đã chính thức nhập vào hàng ngũ thế hệ trí thức đầu tiên của chế độ ta. Từ thưở “ban đầu dân quốc” ấy cho đến nay năm 2012 năm Thầy đi vào cõi vĩnh hằng, người trí thức, nhà giáo tiêu biểu ấy suốt 73 năm đã một lòng một dạ sống cùng nhân dân xây dựng nền văn học và giáo dục cách mạng. Cùng trang lứa đồng nghiệp với Thầy hồi ấy không phải ai cũng trụ được gian khổ thiếu thốn như Thầy. Có người đã đi vào tề sang Mỹ có người vào vùng tạm chiếm làm giáo chức, có người đã sang Pháp, sang Canada. .
